Խըդըր Նաբիի Տոնը

2011 թվականի Փետրվարի 18-ին Ուրբաթ օրը Խըդըր Նաբիի (Խըդըր Էյլազի) տոնն է:

Յուրաքնչյուր տարվա փետրվարի 13-ից հետո եկող շաբաթվա առաջին երկուշաբթի օրը մատաղ են անում, սակայն նոր վախճանվածների ընտանիքները ծոմ են պահում հանգուցյալների համար (բարվա Ռադըվըն), իսկ երեքշաբթի, չորեքշաբթի և հինգշաբթի օրերին ծոմ են պահում բոլորը (ռադըվնը պաշիվե):

Ուրբաթ օրը Խըդըր Նաբիի ( Խըդըր Էյլազի) տոնն է:

Ծոմի երեք օրերի ընթացքում  շեխերից կամ փիրերից մեկը պարտադիր կարգով պետք է այցելի գերեզմանատուն, աղոթք կարդա հանգուցյալների համար  (ղավըլ ու բայթ):

Ծոմից առաջ, կիրակի լույս երկուշաբթի արթնանում են  ժամը 4-5-ը, ուտում-խմում են, չոգտագործելով սակայն կանեփ, կաղամբ խոզի միս: Լույսը չբացված քնում են մինչև առավոտվա 9-10-ը: Մութն ընկնելուց հետո արդեն կարող են ուտել, խմել ուրախանալ: Ծոմ օրերին ցերեկով չի կարելի ուտել, խմել, ծխել, քնել, ծամոն ծամել, չի կարելի շոր լվանալ, լողանալ, տղամարդիկ իրավունք չունեն սափրվելու, կնոջ անկողին մտնելու: 

Մութն ընկնելուն պես սնվում են, քնում ու դեռ լույսը չբացված` նորից են սնվում (բարվա Ռադըվըն)  և այսպես շարունակ` 3-4 օր: Երբ երեկոյան աղոթք են անում, սովորաբար ասում են` ղաբուլ վը ռոժյա ուը, այսինքն` ընդունելի լինի ձեր ծոմը: Հինգշաբթի երեկոյան գնում են սպասավորների` շեխերի ու փիրերի տուն, համբուրում են օջախները, սրբերը և այնտեղ դրամ են թողնում, այսպիսով մեղքերի թողություն հայցում և սրբագործվում:

Հինգշաբթի օրվա գիշերը բոլորն ուրախանում են, նվագում, զվարճանում, զուռնա-դհոլ են հնչեցնում, և իհարկե մինչև լույս չեն քնում: Այդ գիշերը կոչվում է Լայլա Կադըր: Նույն գիշերը երեխաները տնից-տուն շրջելով` երդիքներից իջեցնում են թելից կապված տոպրակներ, որոնք լցված են մրգերով և քաղցրավենիքներով: Դա կոչվում է Դոլի Դանգ:

Միայն Խըդըր Նաբիի` Խըդըր Էյլազի Լայլա Կադըրի գիշերը չամուսնացած աղջիկներն ու տղաները աղի բլիթ են ուտում (տոտկա շոռ), որ երազում տեսնեն իրենց ընտրյալին` ապագա ամուսնուն կամ կնոջը, պատի վրա ալյուրի մեջ թաթախված մատով նշան են անում (նիշանա Խըդըր Նաբի), որպես թե նա գալու է, ուստի դիմավորում են:

Երեխաներն ու հիվանդներն ազատվում են բոլոր տեսակի ծիսակատարություններից, որոնք կատարվում են այդ օրերին: Նրանք կարող են ուտել, խմել, շարունակել իրենց առօրյա կյանքը: Տոնի օրը միմյանց տներ այցելելիս պետք է ներկայանալ նվերներով:

 Ուրբաթ օրը բուն տոնն է` Խըդըր Նաբի` Խըդըր Էյլազ: Տոնը շարունակվում է շաբաթ օրը` արաֆաթ, որի ընթացքում բոլորը պարտադիր այցելում են գերեզմանատնեը` անպայման իրենց շեխի կամ փիրի հետ:

Տոնը շարունակվում է նաև կիրակի օրը` շարաֆաթ: Ժողովուրդն ասում է` բըմբարակ վը այդա մըրիա ու զենդիա, այսինքն` շնորհավոր ապրողների ու հանգուցյալների տոնը:

Այդ Երեք օրվա ծոմերից առաջին օրը պետք է մատաղ անել, երեկոյան`դեռ մութը չընկած սինու մեջ դրված ամանով ճաշ ու մրգեղեն են տանում չքավոր հարևաններին` որպես Խըդըր Նաբիի` Խըդըր Էյլազի խեր (պատարագ): Իսկ մեկ օր անց, հինգշաբթի օրը տալիս են հանգուցյալների հաց (նանե խերա մըրիա): Իսկ երբ գիշերները վեր են կենում (երեք գիշեր) նույն ձևով  հաց են տալիս` բապիրի պաշիվի: 

Բապիրի պաշիվին այդ արարողության

 հրեշտակն է: Ծոմի բուն օրը` ուրբաթ, առավոտ վաղ, սինու մեջ ամանով ճաշ ու մրգեր են տանում հարևաններին` որպես Խըդըր Նաբիի` Խըդըր Էյլազի հաց` պատարագ:

Այդ սուրբ օրերը ազգային մեծ տոն է, բոլորը պարտադիր կարգով, նվերներով պետք է այցելեն այդ տարվա հանգուցյալների տները, ինչպես նաև միմյանց տները, իրար հետ  պետք է հաշտվեն բոլոր նեղացածները, խռովածները, վիրավորվածները: Չհաշտվողները չեն կարող եզդի համարվել:

Խըդըր Հաջոյան

Read More

Շնորհավոր Նոր Տարի

Armenian

Աշխարհի եզդիների ազգային միության պրեզիդենտ Ազիզ Թամոյանը շնորհավորում է ամբողջ աշխարհի եզդիներին, ինչպես նաև մյուս ժողովուրդներին նոր տարվա կապակցությամբ, մաղթելով աշխարհին խաղաղություն, երջանկություն, իղձերի իրականացում և թող նոր տարին բոլորին հաջողություն բերի, ինչպես նաև այս տարի առավել մոտենանք Եզդիստան պետության ստեղծմանը: 


Ազիզ Թամոյանը նշում է նաև, որ եզդիների նոր տարին ապրիլի 13-ից հետո առաջին չորեքշաբթի օրն է` Թաուսե Մալաքի տոնը, սակայն աշխարհից ետ չմնալու համար եզդիները այս օրը նշում են:






Russian

Всемирный президент Национального союза езидов Азиз Тамоян поздравляет всех езидов мира, а также других народов с Нового года,  желая мира, счастья,мечты и их осуществление. Пусть  Новый год  принесет удачу всем, а также в этом году  более  подходить к строительстве Ездистан государству. Азиз Тамоян отмечает, что новый год езидов после 13 апреля первое среда, праздник Tause Малак, но от мира не  отставая езиды тоже отмечают этот день.






English

World President of the National Union of Yezidis Aziz Tamoyan congratulates all the Yezidis of the world, as well as other peoples of the New Year, wishing peace, happiness, dreams and their implementation. May the New Year will bring good luck to all, and this year more suited to the construction Ezdistan state. Tamoyan Aziz said that Yazidis new year after 13 April 1-st Wednesday, a holiday Tause Malak, but the world is not falling behind, Yezidis also celebrate this day.

Read More

Կարմիր Սըլթան Եզիդ

ԿԱՐՄԻՐ ՍԸԼԹԱՆ ԵԶԻԴԻ ՏՈՆ

Այս տարի 2010թ. Կարմիր Սըլթան Եզիդի տոնը տեղի կունենա դեկտեմբերի 17-ին:

²Ù»Ý ï³ñÇ ¹»Ïï»Ùµ»ñÇ 13-ó Ñ»ïá ³é³çÇÝ »ñÏáõß³µÃÇ ûñÁ Ù³ï³ÕÇ áã˳ñ »Ý ÙáñÃáõÙ, ë³Ï³ÛÝ Ýáñ í³Ë׳Ýí³ÍÝ»ñÇ ÁÝï³ÝÇùÝ»ñÁ ÍáÙ »Ý å³Ñáõ٠ѳݷáõóÛ³ÉÝ»ñÇ Ñ³Ù³ñ /µ³ñí³ é³¹ÁíÁÝ/, ÇëÏ »ñ»ùß³µÃÇ, ãáñ»ùß³µÃÇ ¨ ÑÇÝ·ß³µÃÇ ûñ»ñÁ ÍáÙ »Ý å³ÑáõÙ µáÉáñÁ /é³¹ÁíÝÁ å³ßÇí»/:

²Û¹ »ñ»ù ûñí³ ÍáÙ»ñÇó ³é³çÇÝ ûñÁ »ñ»ÏáÛ³Ý` ¹»é ÙáõÃÁ ãÁÝÏ³Í ëÇÝáõ Ù»ç ¹ñí³Í ³Ù³Ýáí ×³ß áõ Ùñ·»Õ»Ý »Ý ï³ÝáõÙ ãù³íáñ ѳñ¨³ÝÝ»ñÇÝ` áñå»ë γñÙÇñ êáõÉÃ³Ý º½Ç¹Ç Ë»ñ /å³ï³ñ³·/: ÆëÏ Ù»Ï ûñ ³Ýó, ÑÇÝ·ß³µÃÇ ûñÁ ï³ÉÇë »Ý Ñ³Ý·áõóÛ³ÉÝ»ñÇ Ñ³ó`  /ݳݻ Ë»ñ³ Ùñdz/: ÆëÏ »ñµ ·Çß»ñÝ»ñÁ í»ñ »Ý Ï»ÝáõÙ /»ñ»ù ·Çß»ñ/ ÝáõÛÝ Ó¨áí ѳó »Ý ï³ÉÇë` µ³åÇñÇ å³ßÇíÇ: ´³åÇñÇ å³ßÇíÇÝ ³Û¹ ³ñ³ñáÕáõÃÛ³Ý Ññ»ßï³ÏÝ ¿: ÌáÙÇ µáõÝ ûñÁ` áõñµ³Ã, ³é³íáï í³Õ ëÇÝáõ Ù»ç ³Ù³Ýáí ×³ß áõ Ùñ·»ñ »Ý ï³Ýáõ٠ѳñ¨³ÝÝ»ñÇÝ` áñå»ë γñÙÇñ êáõÉÃ³Ý º½Ç¹Ç  Ñ³ó` å³ï³ñ³·:

àõñµ³Ã ûñÁ º½Ç¹Ç µáõÝ ïáÝÝ ¿: ²Û¹ ëáõñµ ûñÁ, ûñÝ ³½·³ÛÇÝ Ù»Í ïáÝ ¿, µáÉáñÁ å³ñï³¹Çñ ϳñ·áí, Ýí»ñÝ»ñáí å»ïù ¿ ³Ûó»É»Ý ³Û¹ ï³ñí³ Ñ³Ý·áõóÛ³ÉÝ»ñÇ ïÝ»ñÁ, ÙÇÙÛ³Ùó ïÝ»ñÁ, Çñ³ñ Ñ»ï å»ïù ¿ ѳßïí»Ý µáÉáñ ݻճó³ÍÝ»ñÁ, Ëéáí³ÍÝ»ñÁ íÇñ³íáñí³ÍÝ»ñÁ: ´áÉáñÁ å»ïù ¿ ³Ûó»É»Ý Çñ³ñ ïÝ»ñÁ ¨ ßÝáñѳíáñ»Ý ëáõñµ ïáÝÁ: âѳßïíáÕÝ»ñÁ ã»Ý ϳñáÕ »½¹Ç ѳٳñí»É:

            ȳÛɳ ϳ¹ñÇ ³ÙµáÕç ·Çß»ñÁ ù»ý »Ý ³ÝáõÙ: Þ³µ³Ã` ³ñ³ý³ÃÇ ûñÁ ³Ûó»ÉáõÙ »Ý ·»ñ»½Ù³Ý³ïÝ»ñÁ, ³Õáù »Ý ³ÝáõÙ Çñ»Ýó ÷ÇñÇ Ï³Ù ß»ËÇ Ñ»ï:

àõñµ³Ã ûñÁ γñÙÇñ êáõÉÃ³Ý º½Ç¹Ç ïáÝÝ ¿:

гçáñ¹ ß³µ³Ãí³ ÑÇÝ·ß³µÃÇ ûñÁ Þ»ßÙëÇ ïáÝÇ ûñÝ ¿:

Հեղինակ` Խդր Հաջոյան

ПРАЗДНИК КРАСНОГО СУЛТАНА

В этом году праздник Красного Султана состоится в 17 декабря

 ïåðâûé ïîíåäåëüíèê ïîñëå 13-ãî äåêàáðÿ êàæäîãî ãîäà ðåæóò áàðàíà, à ñåìüè íåäàâíî óìåðøèõ âîçäåðæèâàþòñÿ îò ýòîãî êàê ïàìÿòü î ïîêîéíèêàõ (áàðâà ðàäâí), à âî âòîðíèê, ñðåäó è ÷åòâåðã âîçäåðæèâàþòñÿ âñå (ðàäâí ïàøèâý).

Èç ýòèõ òðåõ äíåé ãîâåíüÿ âå÷åðîì ïåðâîãî äíÿ, äî òåìíîòû áåäíûì ñîñåäÿì ðàçäàþò ïîäíîñû ñ åäîé è ôðóêòàìè êàê ìåññà Êðàñíîãî Ñóëòàíà Åçèäà. À äåíü ñïóñòüÿ, â ÷åòâåðã ðàçäàþò õëåá ïîêîéíèêîâ (íàíý õýðà ìðèà). Òðè íî÷è ïîäðÿä âñòàþò è ðàçäàþò õëåá (áàïèðè ïàøèâè). Áàïèðè ïàøèâè ÿâëÿåòñÿ àíãåëîì ýòîé öåðåìîíèè.  ïÿòíèöó óòðîì ðàíî òàêæå ñîñåäÿì ðàçäàþò ïîäíîñû ñ åäîé è ôðóêòàìè êàê õëåá ìåññà Êðàñíîãî Ñóëòàí  Åçèäà.

 ïÿòíèöó åçèäû îòìå÷àþò îñíîâíîé ïðàçäíèê. Ýòîò ñâÿòîé äåíü ÿâëÿåòñÿ áîëüøèì íàðîäíûì ïðàçäíèêîì. Âñå â îáÿçàòåëüíîì ïîðÿäêå ñ ïîäàðêàìè õîäÿò â äîìà ïîêîéíèêîâ, äîëæíû ìèðèòüñÿ òå, êòî â ññîðå. Âñå äîëæíû õîäèòü äðóã ê äðóãó è ïîçäðàâëÿòü ñâÿòûì ïðàçäíèêîì. Íå ñ÷èòàþòñÿ åçèäàìè òå, êòî íå õî÷åò ìèðèòüñÿ.

 íî÷ü Ëàéëà êàäðè âñå âåñåëÿòñÿ.  ñóááîòó â äåíü àðàôàòà ïîñÿùàþò êëàäáèùå, ìîëÿòñÿ âìåñòå ñî ñâîèì ïèðè èëè øåõîì.

Ïÿòíèöà ÿâëÿåòñÿ ïðàçäíèêîì Êðàñíîãî Ñóëòàíà Åçèäà.  ÷åòâåðã ñëåäóþùåé íåäåëè îòìå÷àþò ïðàçäíèê Øåøìñà.

Автор - Хдр Аджоян

Read More

Համերգ նվիրված ազգային փոքրամասնություններին

Դեկտեմբերի 16-ին 2010թ. ազգային փոքրամասնությունները տոնում էին Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմին կից ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ազգային-մշակութային կազմակերպությունների գործունեությունը համակարգող խորհրդի 10-ամյակը:

Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում ընթանում է ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների ազգային-մշակութային կազմակերպությունների գործունեությունը համակարգող խորհրդի 10-ամյակին նվիրված հոբելյանական երեկո, որին ներկա է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը ինչպես նաև Եզդիների Ազգային Միության նախագահ Ազիզ Թամոյանը,  ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավորներ, կառավարության ներկայացուցիչներ: Միջոցառման շրջանակներում բացված ցուցահանդեսում ներկայացված են Հայաստանում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների 11 համայնքների դեկորատիվ արվեստի ցուցանմուշներ, իսկ համերգի ընթացքում նրանք ներկայացնում են իրենց ազգային երգն ու պարը:

Եզդիական համայնքը ներկայացնում էին համերգի մասնակից, եզդիների վաստակավոր երգիչ  Համիկ Թամոյանը, <<Էզդիխանա>> թերթի խմբագիր Խդր Հաջոյանը, Ազիզ Թամոյանի անվան պարի անսամբլի պարուհի Բելլա Հաջոյանը, ղեկավար Օմար Մամոյանը:


Իր խոսքում Եզդիների Ազգային Միության նախագահ Ազիզ Թամոյանը նշեց, որ ազգային փոքրամասնությունների նպատակն է պահպանել իրենց ազգայինը, զարգացնել, առաջ ընթանալ ժամանակի հետ միասին և նախապես շնորհավորեց հոբելյանական երեկոյի կապակցությամբ:

Մշակույթի նախարարության արվեստի վարչության առաջատար մասնագետ Արմենուհի Դեմիրճյանն էլ ասաց, որ Հայաստանը մեծ ուշադրություն է դարձնում ազգային փոքրամասնություններին, եզակի երկրներից է, որ հնարավորություն է տալիս նրանց պահպանել իրենց ազգային արվեստը, զարգացնել այն: Ըստ նրա` Խորհուրդը կարևոր գործունեություն է ծավալում` կապ ապահովելով պետական գերատեսչությունների ու ազգային փոքրամասնությունների միջև: 

Ցուցահանդեսում ներկայացված էին նաև ՀՀ մշակույթի նախարարության կողմից հրատարակված գեղարվեստական գրականություն, իսկ կրթության և գիտության նախարարություն կողմից հրատարակված դասագրքեր ազգային փոքրամասնությունների լեզուներով:
Նշենք, որ Խորհուրդը ստեղծվել է ազգային փոքրամասնությունների կրթական-մշակութային գործունեությանը նպաստելու նպատակով, տարեկան պետբյուջեից 10 միլիոն դրամ է հատկացվում խորհրդի անդամ 11 համայնքները ներկայացնող կազմակերպություններին: 

Նշենք, որ ՀՀ նախագահի 2000թ. հունիսի 15-ի կարգադրությամբ հավանություն է տրվել ՀՀ նախագահի աշխատակազմին կից ՀՀ ազգային-մշակութային կազմակերպությունների գործունեությունը համակարգող խորհրդի ստեղծմանը։ Խորհուրդն ունի 22 անդամ, որոնք ընտրված են ՀՀ ազգային փոքրամասնությունների 11 համայնքներից, յուրաքանչյուրից՝ 2 հոգի:

Խդր Հաջոյան

Read More